Të braktisur apo të harruar

Dr. Alban Daci

Botuar me 25 shkurt 2005

Gazeta NDRYSHE

Gjatë kësaj periudhe relativisht të gjatë që kam jashtë Atdheut, për arsye studimesh, kam vënë re shumë gjëra të çuditshme, ku për objekt edhe pse jo në formë të drejtpërdrejt janë bashkëkombasit e mi të emigruar për arsye nga më të ndryshme.
Të flasësh për emigrantët nuk është e thjeshtë, por kjo nuk do të thotë se duhet të heshtim, sepse emigrantët janë bashkëkombasit tanë, vëllezërit tanë, njerëzit e vuajtur që nuk kanë pasur shumë alternativa për të ndërtuar jetën e tyre në Shqipëri.
Për fat të keq edhe në mediet e vendit tonë nuk flitet pothuajse fare për emigrantët si dhe për komponentët që ndërtojnë jetën e tyre të përditshme, nuk flitet për historitë vetjake dhe kolektive që kanë përjetuar, nuk flitet për hallet e ndryshme që kanë hasur dhe vazhdojnë të hasin çdo ditë në vendin e huaj, nuk flitet se si mund të mbrohen të drejtat, identiteti si dhe prestigji i të qenit shqiptarë.
Ashtu siç ndodh rëndomtë edhe në Shqipëri, për shqiptarët që kanë emigruar jashtë flitet vetëm, kur ndonjëri mes tyre ka thyer rregullat dhe ligjet e vendit që ka zgjedhur për të emigruar, por këta që flasin ndoshta nuk e dinë, apo nuk duan ta dinë dhe ta konfirmojnë se këto raste të karakterizuar me devianzë janë aq të vogla në realitetin e emigracionit shqiptar sa mund të zënë një hapësirë fare të vogël.
Emigracioni shqiptar nuk është i mbushur dhe i ndërtuar vetëm me ngjarje që mund të mbushin faqet e kronikës së zezë në shtypin e shkruar shqiptar dhe të huaj. Kush mendon se emigranti është sinonimi i hapësirës së kronikës së zezë, në herë të parë nuk është shqiptar, nuk e njeh aspak botën e emigracionit shqiptar si dhe në fund nuk ka kuptuar asgjë nga realiteti, por vazhdon e shkruan dhe imagjinon jo realen e largët nga faktet dhe momentet njerëzore që si fletët e borës një e nga një, ndërtojnë botën e gjerë dhe të komplikuar të emigrantëve që çdo ditë sfidojnë vështirësitë e panumërta në respekt për jetën.
Kam disa vjet që ndodhem jashtë për arsye studimesh, dhe për nga natyra që kam për të qëndruar pranë njerëzve dhe halleve të tyre, jam interesuar gjithmonë për botën e emigracionit shqiptare, dhe jam përpjekur të bëj maksimumin tim për të përdorur aftësitë e mia njerëzore dhe intelektuale në shërbim të bashkëkombësve të mi që ndodhen në statusin e emigrantit.
Unë, edhe pse kam ardhur për një mision krejt ndryshe nga ata, për studime, kam përjetuar të njëjtin realitet, sepse duke qëndruar në botën e tyre, kam pasur dëshirën dhe durimin të dëgjoj historitë e tyre që janë të mbushura me vështirësi, dhimbje dhe dëshpërim.
Të tregosh historitë e çdo emigranti shqiptar nevojiten faqe të tëra dhe vite të pafundme për t’i shkruar, sepse historia e çdo kujt është një moment i jetuar me forcë, vullnet, sakrificë dhe dëshirë për jetuar më mirë.
Po ju tregoj historinë e Elmiut, të një emigranti 25 vjeçar, i cili ka më shumë se dy vjet e gjysmë që është emigrant në Itali.
Jeta e këtij djaloshi shqiptar me të vërtetë është e mbushur me vështirësi, vuajtje dhe sakrifica, por ajo është krejtësisht e ndershme e bazuar mbi punë, djersë dhe mundim.
Elmiu, tregon se: ka filluar të punoj në Shqipëri që kur ishte pesëmbëdhjetë vjeç, ku fillimisht ka punuar si punëtor i thjeshtë në sektorin e ndërtimit, por pastaj pa mbushur akoma njëzet vjeç është bërë usta i përsosur.
Ai tregon se kushtet e vështira ekonomike e detyruar të fillonte të punonte dhe të ndihmonte sadopak vëllezërit e tij, por puna që bënte në raport më pagesën që merrte në Shqipëri, nuk mund të kënaqnin nevojat e tija dhe jo më hallet e gjithë familjes. Për këtë arsye, mendon të emigroj në Itali, për të punuar për disa vjet në mënyrë që të siguroj ca para dhe pastaj të rikthehet për t’i investuar në Shqipëri në shërbim të vetes dhe të familjes.
Elmiu, ka më shumë se dy vjet e gjysmë që ka ardhur në Itali, por për fat të keq edhe pse vazhdon e punon me ndershmëri duke derdhur djersën e tij në sektorin e ndërtimit, nuk ka mundur të siguroj asnjë leje qëndrimi.
Pra, në gjuhën e përditshme të emigracionit, Elmiu ndodhet në Itali pa dokumente. Elmiu, dhe shumë të tjerë si ai punojnë pa qenë të siguruar me kontribute shoqërore dhe pa pasur asnjë garanci për jetën gjatë kohës që punojnë, sepse për autoritetin dhe sindikatat italiane ata nuk ekzistojnë. Ato, nuk paguhen në raport të drejtë me punën që bëjnë, sepse ndodhen në pozicion inferior për shkak të burokracive të legalizimeve që Shteti italian ka prodhuar.
Në rast se vriten në punë për ta nuk mendon askush, nuk paguan askush për shëndetin e tyre dhe në rastin më të keq të fatit të tyre, mjerë familjet tyre dhe ata për tragjedinë që mund t’i përfshij se askush tjetër nuk do t’ia dijë për ta.
Një ditë njëri nga ne kishte prerë biletën për shkuar në Shqipëri dhe po tregonte datën që do të nisej, mes nesh ishte dhe Elmiu, i cili pasi dëgjoj me vëmendje, reagoj duke thënë se sa zili të kam që do të shkosh në shpi.
Një histori tjetër e ngjashme është e Yllit që ka më shumë se tetë vjet që ka ardhur si emigrant në Itali, por që nuk ka mundur të shkoj asnjëherë në shtëpi gjatë gjithë kësaj kohe, sepse nuk ka siguruar edhe ky ashtu si Elmiu leje qëndrimi. Historia e Yllit është akoma më e vështirë dhe e komplikuar. Sapo mbërrin në Itali, edhe përse nuk posedonte asnjë leje qëndrimi, fillon të punoj tek një firmë ndërtimi italiane.
Pasi punon për disa vjet me radhë, vendos ta lerë punën, sepse pronari i firmës italiane, ku ai punonte i paguante punonjësit e saj duke ju dhënë nga një përqindje të vogël pagese nga paga mujore që duhet të merrnin. Pra, asnjëherë nuk i shlyente plotësisht dhe i mbante me gënjeshtra se radhën tjetër do ju jap të gjitha parat që meritoni.
Ylli, duke qenë se ishte pa dokumente dhe në një gjendje të tillë është shumë e vështirë për të gjetur punë si dhe me shpresën se një ditë do ti marr të gjitha parat edhe pse koha kalonte vazhdon të punoj. Një ditë vendos dhe insiston të marr parat e mbetura pa paguar, por përgjigja nga firma italiane ishte se ne parat t’i kemi dhënë dhe kemi vetëm një shumë të vogël pa të shlyer. Realisht firma e ndërtimit sipas tij ka për t’i dhënë më shumë se 15 mijë euro. Ndërsa pala italiane i përgjigjet se ne duhet të japim vetëm 3 mijë euro dhe asnjë cent më shumë, po të duash edhe mund të na denoncosh, por ne nuk lëkundemi nga pozicioni jonë.
Mendoni për pak çaste sikur të jeni në rolin e Yllit që ka më shumë se tetë vjet që ndodhet në emigracion, që nuk ka shkuar qoftë edhe njëherë gjatë kësaj kohë në shtëpi, sepse nuk ka leje qëndrimi, dhe pas kësaj sakrifice tej imagjinatës nuk paguhet për punën që ka bërë.
Natyrshëm çdo kush nga ne mund të pyes vetën se: përse këta djalosh të ndershëm, këta djem nënash që punojnë çdo ditë më ndershmëri nuk kanë të drejtë të shkojnë si qytetar të lirë në shtëpitë e tyre, të jenë të lirë me liri dhe të drejta të garantuara, të paguhen në raport të drejtë me punën që prodhojnë?
Ne si individ dhe si qytetar mund të japim një sërë argumentesh dhe përgjigjesh, të cilat nuk japin asnjë zgjidhje konkrete për situatën e Elmiut, Yllit dhe të tjerëve që gjendjen në të njëjtat kushte.
Nuk e di kujt i ka shkuar ndërmend t’i hedh një sy Kushtetutës dhe të lexoj nenin tetë, ku ndër të tjera përcakton se: "Republika e Shqipërisë mbron të drejtat e shtetasve shqiptarë me banim të përkohshëm dhe përhershëm jashtë kufijve të vet ".
Mendoj se ky nen që nga koha, kur kushtetuta ka hyrë në fuqi nuk ka gjetur hapësirë vepruese dhe zbatuese nga Shteti dhe institucionet që përbëjnë atë. Me thoni ndonjë rast nëse keni dëgjuar se Shteti shqiptar ka mbrojtur shtetasit e saj që ndodhet jashtë. Ato janë ndjerë dhe vazhdojnë të ndjehen krejtësisht të braktisur dhe të harruar.
Kam qenë dëshmitar, kur janë organizuar festa madhështore për të bërë prezantime për hapje Konsullatash Nderi dhe për emërime Konsujsh Nderi, me qëllimin për të forcuar marrëdhëniet dy paleshe dhe për të qëndruar pranë e ndihmuar emigrantët shqiptarë që të mos diskriminohen, por të integrohen me të drejta të plota në shoqëritë që kanë zgjedhur të jetojnë.
Kam qenë dëshmitar, ku këta Konsuj Nderi, të entuziazmuar nga emërimi kanë premtuar se: shpejti Konsullata e Nderit që përfaqësojnë do të ketë një seli, ku dera e saj do të jetë gjithmonë e hapur në shërbim të shtetasve shqiptarë.
Ju do të thoni se të gjitha këta premtim janë bërë realitet pasi ka mbaruar festa e bukur e prezantimit? Më ka ndodhur që emigrantët shqiptarë të më marrin në telefon dhe të më thonë se: mos e di ku ndodhet Konsullata e re që na thanë se është hapur? Mos keni ndonjë adresë të Konsullit? Jam ndodhur në vështirësi, sepse nuk dija se çfarë përgjigje t’iu jepja bashkëkombësve të mi. Nuk e dija se përse nuk është hapur selia e Konsullatës ashtu siç ishte premtuar dhe nuk dija se kush mund të priste emigrantët për t’i ndihmuar për problemet që mund të kishin.
Nuk e di se: kush është kriteri që zbatohet për të vendosur përzgjedhjen dhe emërimin e një Konsulli Nderi, por jam plotësisht i mendimit me ndonjë përjashtim të vogël se shumica e këtyre konsujve nderojnë vetëm vetën e tyre me privilegje dhe nuk duan t’ia dinë fare për emigrantët e thjeshtë.
Këta konsuj kanë përdorur dhe vazhdojnë e përdorin imazhin e emigrantit të thjeshtë që ka nevojë më shumë se kurrë për ndihmë, për të marr tituj nderesh dhe privilegje të pa merituara.
Emigrantët si Ylli kanë nevojë për një këshill, për një orientim dhe për një mbështetje se si të mbroj të drejtat e tija të legjitimuara.
Këta konsuj herë pas herë, na ftojnë përfaqësuesit më të lartë të Shtetit shqiptarë për vizita disa ditore në qytetet, ku janë emëruar si konsuj nderi për të treguar se ata po punojnë për shqiptarët dhe Shqipërinë. Më thoni mua sa rëndësi ka vizita e një përfaqësuesi të lartë të Shtetit shqiptar që vjen e kalon ca orë të këndshme me taksat e qytetarëve shqiptarë duke ngrënë dhe vizituar muze, por që as nuk mundohet të takohet më emigrantët dhe bashkëkombasit e tij. Jemi mësuar t’i marrim veshtë vetëm nga mediet se një personalitet i lartë i Shtetit shqiptar paska qenë për vizitë në qytetin ku jetojmë.
Nuk e di nëse këto personalitete pasi mbarojnë vizitën komode, gjatë të cilës nuk marrin mundimin më të vogël për të takuar dhe përshëndetur qytetarët e tyre, në momentin që ngrihet avioni i tyre për të rikthyer në Shqipëri të mendojnë se është faj tyre dhe politikës që kanë prodhuar që këta shqiptarë të ndershëm dhe punëtor të vazhdojnë të jetojnë të braktisur, të vetmuar, me pa të drejta, liri dhe prestigj jashtë.
Historia e gjatë e tranzicionit shqiptar ka treguar se shumë vizita zyrtare janë bërë dhe do të vazhdojnë të bëhen nga përfaqësuesit më të lartë të Shtetit shqiptar, por asgjë s’ka ndryshuar dhe do të vazhdoj të mos ndryshoj për shqiptarët, të cilët vazhdojnë të jenë të braktisur dhe të harruar nga shteti i tyre, të vazhdojnë të jenë të diskriminuar, të mos gëzojnë të drejtën e lëvizjes së lirë, të qëndrojnë në radha të gjata në përfaqësitë e huaja diplomatike për të marrë viza, të qëndrojnë me radhë të gjata në pikat kufitare, sepse kompjuterët prishen, të rrihen, të trajtohen si kafshët, të vriten pa arsye.
Ky është realiteti i vërtetë që duhet treguar për tu marrë si një mësim që nuk duhet të përsëritet më.

Mes të resë dhe të vjetrës

Dr. Alban Daci

Botuar me 03 shkurt 2009

Gazeta NDRYSHE

Shoqëria shqiptare mendoj se ndodhet në një udhëkryq, sepse po përballet me një ndër dilemat më të mëdha që e ka shoqëruar që në hapat e para të saja, ku qytetarët kanë dy opsione ose të zgjedhin të vjetrën dhe vazhdimësinë apo të vendosin për risinë dhe ndryshimin.
Si në çdo vend të Botës edhe për Shqipërinë, mbyllja e procesit të gjatë të tranzicionit nuk duhet të ndodh pa një ndryshim rrënjësor në strukturën politike dhe shoqërore të vendit.
Fundi i tranzicionit nëse nuk shënohet me zëvendësimin e figurave që e shkaktuan dhe e shoqëruar gjatë gjithë periudhës së tij, atëherë cikli i tij do të ketë gjithmonë një derë të vogël, gjysmë të hapur për të rifilluar nga e para.
Dikush, mund të mendoj se: përderisa këta të tanishmit që na kanë drejtuar deri tani dhe në fillim të viteve 90 na dhuruan "lirinë", për këtë arsye duhet të vazhdojnë të na drejtojnë. Do të thotë se nuk kanë kuptuar asgjë se si funksion një shoqëri demokratike, ku protagonistët e saj nuk janë të përjetshëm, sepse vetë shoqëria është gjithmonë në ndryshim të vazhdueshëm dhe ka nevojë për figura të reja që i përshtaten kohës dhe momentit me ide, vizione dhe projekte.
Shqiptarët, duhet ta kuptojnë njëherë e mirë dhe ta ngulisin mirë në kokë se në vitet 90, asnjë figurë e veçantë shqiptare nuk mund të përcaktohet si hero që ju dhuroj shqiptarëve lirinë e munguar për më shumë se 50 vjet. Atë liri shumë të dëshiruar e kërkoj me shumë këmbëngulje dhe e vendosi vetë populli shqiptar si dhe fakti që ideologjia komuniste sapo kishte humbur Luftën e Ftohtë, dhe si pasoj nuk mund të vazhdonte të ishte funksionale.
Po të mos ishin pjekur faktorët ndërkombëtar dhe po të mos e dëshironte vetë populli shqiptarë ndryshimin e shoqëruar me lirinë e shumë pritur, asnjë figurë si forcë individuale do të kishte arritur të bënte mrekullia duke ju thënë shqiptarëve se demokracinë ua solla unë, që lirinë e simbolizoj unë dhe që integrimin do e bëj vetëm unë.
Sot, më duket absurde dhe e pa pranueshme që disa qytetarë, të vazhdojnë t’i besojnë akoma rolin e drejtuesit, të njëjtit personazh vetëm për faktin se ai mund të ketë ngritur dy gishtat, duke thënë "rroftë demokracia" para militantëve dhe qytetarëve të thjeshtë.
Tashmë, forma demokratike, për vetë historinë e gjatë që ka si ideologji dhe si vlerë universale që po bëhet për të gjitha vendet që aspirojnë në procese të ndryshme integruese dhe në progresin e vazhdueshëm shoqëror, është themelore dhe e padiskutueshme, ajo duhet të pranohet pa kushte, para se të detyrojnë faktorët e jashtëm dhe të brendshëm për ta ushtruar atë në një formë sa më funksionale, të thjeshtë dhe të kuptueshme për qytetarët.
Pra, tashmë ka ardhur momenti të reflektojmë se demokracia nuk ka heronj si dhe askush nuk mund të justifikoj aksionet e tija, qofshin edhe të gabuara dhe të dala nga koha, duke thënë se unë, thashë i pari "rroftë demokracia" dhe se pa mua, ju, nuk do të ishit as të lirë dhe nuk do të mundnit të gëzonin demokracinë.
Ndoshta deri tani disa drejtues kanë abuzuar mbi qytetarët, duke u krijuar bindjen se ato janë të përjetshëm dhe të pazëvendësueshëm, sepse ata simbolizojnë lirinë e çdo kujt.
Për këtë arsye ata edhe nëse gabojnë, janë të falur, sepse vepra e tyre është kaq e madhe dhe e rëndësishme saqë autoriteti i tyre nuk mund të diskutohet në raport me veprimet individuale që në të vërtetë kanë karakter të përgjithshëm, sepse bien në veprim mbi të gjithë qytetarët.
Kam përshtypje, "se ky lloj", është krejtësisht mbrapa në kohë, sepse i gjithë horizonti i tij politik dhe aksionet e tija, lindin dhe justifikohen nga parulla "rroftë demokracia", por që në vërtetë dhe thellë në shpirt nuk ka asgjë demokratike.
Idetë e tija nuk janë origjinale dhe të sinqerta, sepse aksionet e tija, të vëna në praktikë nuk kanë asgjë demokratike, por despotizëm, arrogancë, autoritarizëm. Ndoshta, kjo kategori, personash, po të kishin qenë drejtues të lartë para një gjysmë shekulli, kur sistemet diktatoriale dhe autoritare ishin në modë, do të kishin qenë diktatorët më të egër dhe më të pamëshirshëm që mund të kishte njohur njerëzimi.
Pra, kemi të bëjmë me personazhe që në të vërtetë jetojnë me idetë dhe vizionet e të kaluarës dhe mashtrojnë qytetarët duke u paraqitur me fenomenet e kohës, për t’iu krijuar bindjen se ecin me hapin e kohës dhe se koha është në të njëjtin hap me ta.
E vërteta është krejt e kundërt, sepse gjatë rrugës që kanë ndjekur deri tani, kanë treguar për ato që kanë sytë e hapur, se këta figura, të renë e kanë frikë, e urrejnë dhe se në momentin e parë që ju jepet mundësia e luftojnë egërsisht me të gjitha forcat që disponojnë.
Këta që urrejnë të renë dhe rininë, jo vetëm që nuk mund të konsiderohen demokrat dhe përfaqësues të demokracisë, por do t’i konsideroja diktator frikacak, sepse fshihen, mbrapa vlerave themelore dhe universale të humanizmit.
Realiteti, shqiptar ka ndryshuar nga momenti, kur qytetarët dëgjuan për herë të parë parullën "rroftë demokracia", që pa e ditur dhe pa e studiuar asnjëherë më parë e morën të gatshme si diçka themelore që përfaqësonte lirinë e të vepruarit, të menduarit dhe të organizimit të jetës vetjake në raport me komunitetin ku jeton.
Format e komunikimit të shpejtë dhe modernë, si interneti e ka ndërgjegjësuar brezin e ri për t’i kuptuar, diskutuar dhe kritikuar shumë fenomene që ndodhin në shoqëri që kanë të bëjnë me jetën e secilit nga ne. Kohët e fundit janë krijuar shumë site dhe mail-lista individuale apo kolektive, ku diskutojnë se si mund të qeveriset drejt prosperitetit një vend dhe si mund të drejtohet me ndershmëri dhe me efikasitet shoqëria për të qenë e denjë dhe kompetitive.
Megjithatë, këta intelektual që i përkasin brezit të ri që janë rritur dhe shkolluar me termin demokraci, thjeshtë mund të diskutojnë, por nuk mund të bëjnë asgjë mbi terren, sepse mbahen larg nga zonat e pushtetit dhe drejtimit të lartë të vendit, sepse përfaqësojnë të renë dhe e reja siç thamë më sipër është një alergji e vërtetë për të përjetshmit që vazhdojnë të na drejtojnë dhe të na qeverisin.
Të përjetshmit, në gjumë flenë si diktator të egër dhe në mëngjes zgjohen dhe vendosin maskën e liberalit dhe demokratit, herë pas herë na kanë organizuar mbrëmje gala, për të na prezantuar nja dy tre të rinj, për të na mbushur mendjen se edhe pse kemi vite, vazhdojmë të jemi të rinj, sepse rinia bën pjesë në projektet tona të përbashkëta.
E vërteta ka qenë krejt ndryshe, sepse këta të rinj akoma pa u mbyllur mbrëmja, janë ngopur duke ngrënë "falas" dhe janë infektuar me virusin e atyre që i prezantuan saqë para se të largohen ose të hidhen jashtë nga balloja, marrin e fusin në formë instiktive diçka në xhep, për të menduar edhe për ditët në vazhdim.
Ka vite që flitet për reformim në institucionet e përfaqësimit dhe pjesëmarrjes politike, por në të vërtetë nuk ka ndodhur asgjë. Gjithçka ka mbetur si më parë dhe e pa ndryshueshme, sepse ky reformizëm është përfaqësuar dhe ndërmarrë nga ato që risinë dhe reformën nuk e duan.
Si mund të ndodh reformimi, kur ai kontrollohet, drejtohet ose mund të orientohet nga lart për poshtë.
Si mund të presësh reformim të orientuar për nga risia, kur protagonistët janë të "vjetër" dhe të pa reformuar.
Vetëm një mundësi ka që të ndodh reformimi, që të rinjtë të mos infektohet me viruset e trashëguara, të largojmë të vjetrit përmes vullnetit tonë të lirë, të largojmë diktatorët e vërtetë dhe demokratët e rremë, t’i bindim se nuk ka asgjë të përjetshme në këtë botë dhe gjithçka është ciklike.
E reja do të fitoj mbi të vjetrën, në momentin, kur brezi ri do të jetë frymëzues për brezin e vjetër.
E reja do të fitoj mbi të vjetrën vetëm në momentin, kur të rinjtë që janë shkolluar dhe frymëzuar me demokracinë dhe vlerat e saja, do të arrijnë të bindin të vjetrit se nuk janë të përjetshëm, se tashmë cikli i tyre më ide dhe vlerat që përfaqësojnë është mbyllur. Të rinjtë do të jetë zot të vetës dhe të vendit, vetëm kur të përfaqësojnë aksionet dhe idetë e tyre.
Të rinjtë do të jenë të vlefshëm jo vetëm për vetën e tyre, por për gjithë qytetarët dhe vendin, vetëm në momentin, kur të arrijnë të përfaqësojnë vetveten, kur të prezantohen vetë me formimin e tyre intelektual dhe jo të prezantuar vetëm për imazh nga të vjetrit nëpër mbrëmjet gala.
Vendi dhe shoqëria shqiptare ka nevojë për të renë, për ndryshimin, për prosperitetin, sepse këta janë elementët që garantojnë koherencën dhe të ardhmen e merituar, ndryshe nga ajo që kemi përjetuar deri tani.
Ne, jemi të rinjtë e vendit tonë, përfaqësojmë rininë, jemi rritur dhe kemi studiuar demokracinë, kemi dashuri dhe përgjegjësi për vendin tonë.
Prandaj, duhet të jemi zot të aksioneve tona për të realizuar reformimin e duhur që ka për objekt realizimin e shoqërisë demokratike.
Për ta bërë këtë duhet të luftojmë me aksione, ide dhe energji të vjetrit dhe të gjithë ata që përfaqësojnë ide të vjetra.
Nëse do të besojmë tek vetja dhe tek dashuria për qytetarët dhe vendin, do të arrijmë të fitojmë dilemën e madhe duke zgjedhur ndryshimin dhe risinë dhe duke luftuar apo mohuar vazhdimësinë dhe të vjetrën.

Barack Obama, Presidenti i legjitimuar nga populli amerikan për të sjellë ndryshimin në Botë

Dr. Alban Daci
Botuar me 24 janar 2009
Gazeta NDRYSHE

Shpresa Obama, është bija e dëshpërimit Bush. Nën presidentin e dalë- superfuqia krenare dhe e vetme, ka paguar llogarinë e iluzioneve të pjekura gjatë erës Klinton. Amerikanët kishin menduar të jetonin përgjithmonë mbi të tjetër me kontributin e të gjithëve, por me vizionet koherente dhe aktuale të Presidentit, Obama, Amerika e ka kuptuar që bota ka ndryshuar dhe bashkë me të duhet të ndryshoj edhe ajo duke mos kuptuar dhunën si armën e vetme për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve dhe për mbrojtjen e interesave amerikane në nivel Global.
Vetë Obama, në fjalimin e tij gjatë betimit deklaroj se: “nga historia e gjatë dhe vështirë, në të cilën ka kaluar jo vetëm Amerika, por e gjithë Bota, kemi vëzhguar dhe mësuar se: armët dhe represioni i dhunës nuk garantojnë një zgjidhje të mirë, por marrëveshjet dhe aleancat janë e vetmja armë për të fituar nga e keqja edhe armiqtë”.
Në një moment tjetër, gjatë kohës së fushatës ai do të deklaronte përmes një fjalimi në lidhje me politikën e jashtme se: “duhet të bindim botën se jemi të interesuar për të bashkëpunuar, dhe jo vetëm për të dhënë urdhra”. Gjithashtu, duhet të tërheqim plotësisht trupat nga Iraku si dhe duhet t’i japim fund luftës në Afganistan. Pra Amerika e Obamës duhet para së gjithash të demonstroj që është e disponueshme që të jap dhe jo vetëm të marr.
Pra, duhet të krijoj një klimë bashkëpunimi në botë, ku në themel të qëndrojnë mekanizmat e diplomacisë të forcuar nga kanalet e bisedimeve, marrëveshjeve, përpjekjeve ndërmjetësuese duke pasur si qëllim deri në momentin e fundin shpresën për zgjidhjen paqësore të mosmarrëveshjeve dhe shmangien e konfliktit të armatosur që nuk garanton një paqe dhe një siguri afatgjate duke parë se rendi i ri botëror ka ndryshuar, sepse tashmë nuk kemi bipolarizëm, por multilateralizëm të përfaqësuar nga interesa të ndryshme individuale apo kolektive të bazuar kryesisht në organizma dhe organizata të formuar kryesisht me persona me etni dhe nacionalitete të ndryshme që kanë vetëm një objektiv të përbashkët të luftojnë Amerikën dhe bashkë me të, demokracinë dhe civilizimin perëndimor që ajo më së miri dhe me krenari historike përfaqëson.
Henry Kissinger, ish Sekretari i Shtetit i ftuar në linjë direkte nga Amerika tek emisioni Porta-Porta i kanalit televiziv shtetëror italian Raiuno në lidhje me pyetjen që i bëri drejtuesi i këtij emisioni Bruno Vespa: se nëse bisedimet nuk do të gjenin një zgjidhje përfundimtare në zgjidhjen e krizës iraniane, Presidenti Obama a do të përdor dorën e fortë? U përgjigj se: Amerika dhe aleatët e saj evropian si dhe arabët e moderuar duhet t’iu lënë akoma kohë bisedimeve të karakterit diplomatik me shpresën e gjetjes të një zgjidhje paqësore, por siç ka treguar historia, Shtet e Bashkuara të Amerikës nëse e kërkon situata janë gjithmonë të gatshme të përdorin edhe forcën.
Për sa i përket rendit të ri botëror, me 8 gushtin e kaluar, Rusia nëpërmjet përdorimit të forcës, vendosi të rishkruaj rregullat e sigurisë evropian që kishin qenë të pa ndryshme që pas Luftës së Dytë Botërore. Ajo ka hedhur poshtë Paktin e Helsinkit të 1975, që njihte mos thyerjen dhe shenjtërinë e kufijve evropian, dhe ka thyer sovranitetin dhe integritetin territorial të Gjeorgjisë, që është spirante për tu anëtarësuar në NATO, ku trupat, një ditë më parë, kishin sulmuar Osencian e Jugut.
Obama, ka reaguar duke ju kërkuar palëve të ndalojnë aksionet ushtarake.
Tani që Obama është Presidenti i Amerikës dhe në të njëjtën kohë Komandanti i Përgjithshëm i ushtrisë më të madhe dhe më të fortë në botë, duhet ti marrë më me seriozitet dhe t’iu përgjigjet me efikasitet aspiratave të rizgjuara të Rusisë që shkojnë shumë më larg se sa thjesht dy republikat autonome të Gjeorgjisë.
Rusia tashmë është rizgjuar dhe dëshiron të jetë në qendër të vëmendjes, duke u rikthyer si superfuqi e stilit të ish Unionit Sovjetik për të kontrolluar pothuajse të gjithë Azinë Qendrore, që është shumë e pasur me naftë dhe gaz si dhe në qendër të vëmendjes për sa i përket strategjisë gjeopolitike dhe ushtarake si një arenë, ku ndërthuren interesat e mëdha të nivelit ndërkombëtar.
Presidenti Medvedev, i sapo kurorëzuar, ka bërë menjëherë publike pesë principet kryesore të politikës së tij, që përfshijnë refuzimin e “unipolaritetit”, sepse një zgjedhje e tillë sjell konflikte dhe instabilitet. Gjithashtu, ka deklaruar se “Rusia nuk dëshiron të izolohet, do të mbroj jetën dhe dinjitetin e qytetarëve të saj kudo që ndodhen”.
Në këtë situatë të re, Amerika e Obamës bashkë me aleatët e saj nuk duhet të vendosin theksin mbi potencën ushtarake për të përballuar afrimin dhe zgjerimin rus.
Obama, duhet të zër rolin e leaderit në krijimin e një koalicioni global që kundërshton politika revizioniste ruse, duke zgjeruar dialogun strategjik me kryeqytete evropiane, me New Delhi dhe Pekinin. Gjithashtu ai duhet vazhdoj dialogun me evropianët për hyrjen Ukrainës dhe Gjeorgjisë në NATO dhe në Bashkimin Evropian.
Mjaftë aktuale dhe që kërkon edhe një zgjedhje të menjëhershme është edhe kriza e Lindje së Mesme, e cila është përshkallëzuar duke u degjeneruar në dhunë dhe e shoqëruar me vrasje fëmijësh dhe civilësh. Nuk dua që të tregoj se kush ka të drejtë Hamasi apo Izraeli, por thjeshtë dua të theksoj se lufta simbolizon dështimin e diplomacisë, si dhe fakti që viktima të një konflikti të armatosur janë fëmijët. Atëherë, mendoj se menjëherë duhet të bëhet diçka për të gjetur një zgjidhje të qëndrueshme që shmang derdhjen e gjakut.
Jam i sigurt se Presidenti, Obama, fjalë karizmës, inteligjencës, energjive dhe stafit me eksperiencë që ka zgjedhur rreth tij, do të jetë në gjendje të gjej zgjidhjet më të mira jo vetëm për Amerikën, por për gjithë rendin botëror duke krijuar në praktikë realisht shpresën e paqes.
Po të analizojmë me vëmendje deklaratat duke përfshirë edhe fjalimin e djeshëm gjatë betimit, vizionet e Obamës janë pothuajse të njëjta me vizionet që kishte John. F. Kennedy për politikën e jashtme amerikane.
Kennedy gjatë një fjalimi do të theksonte se: “gjëja vendimtare për një vend është një politikë e re e jashtme që thyen kufijtë e luftës së ftohtë. Në atë pikë mund të ndërtojmë raporte dinjitoze me vendet nën zhvillim dhe të fillojmë t’iu përgjigjemi nevojave të tyre. Do të jemi në gjendje të ndalojmë ciklin vicioz të armatimit dhe të promovojmë pluralizmin dhe ndryshimin paqësor brenda Unionit Sovjetik”.
Ashtu siç pritej edhe Obama gjatë fjalimit të tij të djeshëm e ritheksoj se ne duhet të jemi të gatshëm të ndihmojmë të gjithë vendet e varfra që të përdorin dhe të punojnë tokat e tyre për siguruar mirëqenien si dhe duhet ti ndihmojmë që të arrijnë demokracinë.
Me ceremoninë e djeshme të betimit të presidenti të 44 të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, Barack Hysen Obama, mendoj se duhet të reflektojnë ajo pjesë e botës që akoma aspiron tek autoritarizmi, shtypja e qytetarëve, fshehjeve dhe mohimit të konsensusit popullor, respektimit të lirisë, demokracisë.
Madhështia e një kryetari shteti, për më tepër e një superfuqie duket tek forca që ai përcjell dashurinë për vendin tek qytetarët e tij- Obama theksoj se: “Amerika është më e madhe se sa madhështia e aspiratave tona individuale”- ndërsa Kennedy do të theksonte se: “nuk duhet të presim se çfarë bën vendi për ne, por se çfarë ne do të bëjmë për vendin”. Për këto figura energjike ka nevojë Bota, që ndezin tek qytetarët e tyre shpresën, kur shumë afër është dëshpërimin, që u ri zgjojnë ëndrrat kur i afër është zhgënjimi.
Për ne, shqiptarët, tek sa ndjekim me vëmendje ngjarje të tilla të personifikuar me njerëz të mëdhenj, thellë na duket një iluzion i largët që nuk mund të ngroh edhe zemrat tona me shpresë dhe me ëndrra. Sytë tanë nuk janë mësuar të shikojnë njerëz si Obama, Kennedy apo shumë të tjerë që të na drejtojnë në momentet më të vështira për të na larguar nga kriza dhe për ta na çuar drejt rrugës së zhvillimit.
Shpresa dhe krenaria e merituar duken se janë akoma të largëta nga horizonte tona, sepse akoma figura më e lartë e Shtetit, Presidenti i Republikës, nuk zgjidhet drejtpërdrejt me votat tona, por nga pazaret e politikës, që mjaftojnë të kenë të garantuar mazhorancën parlamentare dhe një ditë mund të bëjnë, President, ndonjë figurë që jo vetëm nuk ka cilësi të forta për të justifikuar një rol të tillë, por që ndoshta mund të jetë thjeshtë një kukull që nuk përfaqëson vetën dhe jo më interesin tonë kombëtar, ashtu siç ndoshta mund të ketë ndodhur më parë.
Disa vende të Evropës Juglindore që kanë pasur të njëjtën eksperiencë diktatoriale komuniste si e jona, kanë menduar dhe kanë vendosur si shprehje më të lartë të demokracisë në vend, që zgjedhja e figurës së shtetit të jetë në dorën e vetë qytetarëve.
Mendoj se nëse edhe neve shqiptarëve do të na ishte lënë një e drejtë e tillë e merituar, jam i bindur se disa presidentët që pazaret e politikës na i kanë bërë peshqesh nuk do të kishin arritur të garantonin konsensusin popullor, për të marr një detyrë kaq të lartë kushtetuese.
Mendoj, se edhe populli shqiptar ka të drejtën e tij të përjetoj të njëjtat emocione si ato popullit amerikan duke i dhënë besimin kandidatit që personifikon ëndrrat e të gjithëve dhe që punon për të gjithë.
Ne, kemi nevojë për një figurë si Barack Obama, që me forcën e fjalës dhe me inteligjencën e tij, arriti të ndërtoj një parti të tretë, konsensusin popullor dhe që dje në betimin e tij garantoj bindjen se do të ndërtojmë rrugë, ura të reja, do të zhvillojmë shkencën, do të rrisim edukimin arsimor për të bërë një Amerikë më të madhe se sa aspiratat tona individuale.
Obama, me vizionet e tij, ka rritur shpresën dhe bindjen se njeriu është i lirë dhe i barabartë për nga natyra, si dhe duhet të ketë të garantuar të drejtën për të kërkuar dhe gjetur lumturinë.
Ëndrrat që ai po na dhuron janë me të vërtetë shumë të mëdha dhe të rëndësishme jo vetëm për amerikanët, por për të gjithë ne, dhe jam i sigurt se ai do të arrij të na i bëj realitet, sepse ka mbledhur dhe ka bërë për vete atë Amerikën e dëshpëruar dhe e ka mbushur me shpresë. Me krenarinë e ri gjetur të lulëzuar me ide dhe vizione dhe jo me arrogancë.

Ju prezantoj John. F. Kennedy

Dr. Alban Daci

Njerëzit që janë të aftë të krijojnë pushtet japin një kontribut të pazëvendësueshëm në madhështinë e kombit të tyre, por njerëzit që vënë në dyshim pushtetin japin një kontribut po aq të pazëvendësueshëm, në veçanti kur dyshimi është i pa interesuar, sepse gjykojnë se jemi ne që përdorim pushtetin ose është që pushteti na përdor neve.
(John F. Kennedy)

John. F. Kennedy u lind më 29 maj 1917, ishte djali i dytë i një familje me origjinë irlandeze, tashmë e pasur dhe e rëndësishme.
Rol të rëndësishëm në formimin e tij do të kishte patjetër babai, Joseph, i cili kishte kultivuar jo vetëm tek John, por tek të gjithë fëmijët shpirtin konkurrues në çdo fushë të jetës. Sipas babit Joseph, pasuria duhet t’iu garantonte pikërisht fëmijëve mundësinë për marrë edukimin më të mirë, frekuentuar ambientet më ekskluzive, për të pasur një jetë të mrekullueshme shoqërore dhe mundësinë me udhëtuar në çdo cep të botës, ku në veçanti në Evropë.
Ndërsa nëna Rose, kujdesi për edukimin e tyre në kuptimin e respektimit të praktikave fetare, të dekorit, të rregullit, për të cilën siç thoshin anëtarët e familjes ishte një maniake e vërtetë.
I vogëli Jack, ishte shpesh herë i sëmurë dhe kalonte kohën duke lexuar romane aventureske dhe biografi. Vuante mungesën e nënës, e cila ishte e justifikuar për shkak të impenjimeve sociale dhe për kohën që duhet t’i qëndronte pranë Rosemary, fëmija e tretë, që kishte probleme të rënda psikike dhe fizike. Sipas Jacqueline, bashkëshortja e ardhshme, Jack ishte “ Njeriu që ishte, sepse nuk ishte dashur nga nëna ashtu siç duhet të duhet një fëmijë”.
John me vëllanë e madh Joseph JR kacafytej shpesh. Joseph ishte më i madh dhe i fortë, ishte i zakonshmi që bënte prepotentin, duke vendosur gara dhe loja që John nuk i kalonte dot.
Për disa vite të dy vëllezërit kishin frekuentuar shkollën fillore në të njëjtin institut privat në kontenë e Riverdales, ku familja ishte transferuar.
Pastaj Joe Jr ishte regjistruar në Choate ( edhe ajo një shkollë private në Connecticut ), nga e cila pasardhësit e familjeve më të rëndësishme e të pasura të vendit zakonisht ishin nisur në frekuentimin e kurseve universitare të Hawardit.
John ishte dërguar tek Canterbury School, një shkollë katolike shumë prestigjioze, ku Kennedy nuk arrin rezultate të shkëlqyera. Në këtë periudhë jemi në 1930- djali trembëdhjetë vjeçar ishte faktikisht shumë më i interesuar në aktivitet sportive se sa në studime.
Vitin tjetër me vet kërkesën e tij, babai regjistron e Johnin në Choate, ku do të kalonte katër vjet tranzicioni mes moshës së adoleshencës dhe moshës së rritur. Problemet e shëndetet shoqëroheshin edhe këtu me një rendimet jo të lartë në studime: historia dhe gjuha angleze ishin lëndët, ku merrte notat më të mira, ndërsa kishte fitim skarës në latinisht dhe frëngjisht. E gjithë kjo linte të kuptonte që i riu John nuk do kishte arritur kurrë rezultatet e larta të vëllait të tij të madh që ishte i pari si në sport edhe në studime.
Pra, të jetosh në hijen e vëllait të madh dukej se do të ishte fati i Jonh-it edhe pse nuk kishte dhënë ndonjë kompleks inferioriteti.
Në momentin që merr diplomën me një mesatare jo të lartë, për të mos qenë më hija e vëllai kërkon të regjistrohet në Princeton dhe jo në Haward.
John, faktikisht, pa marrë parasysh raportin e tij konfliktual me vëllanë e madhe si dhe pritjet zhgënjyese të babait për vitet e kaluara në Choate, kishte treguar me vënë në diskutim rregullat ( në këtë rast rregullat shkollore ) sesa të pranonte të ishte i dominuar nga figura e vëllait më të madh.
Megjithatë, i kërkon babait, të ketë të njëjtën mundësi që i ishte dhënë Joseph Jr; të kaloj një periudhë studimesh në Londër, duke ndjekur kurset e Harold Laski, pranë London School of Economics. Joe Jr faktikisht ishte kthyer entuziast nga Evropa. Kështu edhe John kalon një periudhë shumë të këndshme në kryeqytetin britanik, ku pjesën më të madhe e dedikon për të zgjeruar horizontet sociale, se sa të thelloj argumente të veçanta studimore. Pastaj, një keqësim i ri shëndetësor e detyron të rikthehet me nxitim në SHBA. Gjatë muajve të kurimit të sëmundjes që akoma nuk ishte diagnostikuar, John vendos të lerë Princeton për të filluar studimet në Haward.
Haward fillimisht përfaqëson një progres për të riun Kennedy edhe pse notat e tij vazhdonin të ishin jo të shkëlqyera, sepse karakterizohej me një popullaritet të lartë mes shokëve të kursit. Siç thoshin shumë nga ata dhe një pjesë e mirë e docentëve, Kennedy ishte simpatik, shakaxhi që edhe pse nuk i studionte shumë disa lëndë që i konsideronte të mërzitshme, kishte një mendje të shkëlqyer dhe një karizëm natyrore.
Problemet shëndetësore për riun Kennedy nuk mbarojnë as në Haward, ku i shtohen edhe dhimbjet e shpinës, që jo vetëm e limitojnë për të ushtruar aktivitet sportive, por edhe në frekuentimin e kurseve universitare.
Megjithatë problemet shëndetësore nuk e pengojnë atë të rikthehet në Evropë. Kompletimi edukues i një të riu amerikan nuk munde faktikisht të fshihte marrjen e një eksperience direkte në kontinentin e vjetër. Ishte vera e vitit 1937, një moment sigurisht i vështirë në historinë e Evropës, kur John, në shoqërinë e mikut Billings, viziton Francën, Italinë dhe Gjermaninë.
Ishte një udhëtim i rëndësishëm, sepse tensioni mes vendeve më të mëdha, stimulon tek John një seri konsideratash që e bëjnë të reflektoj , duke ndjekur kuriozitetin e tij të sapolindur për çështjet e mëdha politike dhe marrëdhëniet ndërkombëtare, mbi natyrën e pushtetit, rëniet e ndryshme të tij si dhe limitet. Një ndër lëndët që më shumë studionte dhe dëshironte në Haward ishte pikërisht Qeverisja ( që në kompleksin e saj, për si ishte strukturuar në Haward, mund ta konsiderojmë korrespondent me një kurs të shkencave politike dhe të marrëdhënieve ndërkombëtare ).
Kur, në dhjetor të 1937, babai emërohet nga Roosvelt ambasador në Londër, për John hapen mundësi të reja për të bërë eksperienca tjera interesante. Në korrik të 1938, faktikisht, gjendet në kryeqytetin britanik, ku punon për një periudhë të shkurtër në ambasadë, por pa lënë menjë anë kënaqësitë e jetës mondane. Prezenca e tij në Londër në momentin e kulmit të krizës çekosllovake, stimulon rëndësishëm interesin e John për atë që po ndodhte në Evropë.
I kthyer në Haward, kërkon dhe merr të përqendroj të gjitha kurset që akoma i kishin mbetur në semestrin e parë, për ti pasur në dispozicion në pranverën e ardhshme, me qëllim që të qëndronte akoma në Evropë dhe të punonte mbi temën e diplomimit që kishte ndërmend për ta paraqitur para komisionit universitar.
Argumenti i trajtuar në temën e diplomës do të vlerësohej si argumenti më i rëndësishëm dhe më aktual në atë kohë, ku më vonë do të përpunohej për tu paraqitur para lexuesve si libër i botuar në 1940 dhe i titulluar Why England Slept ( Përse Anglia Flenë ).
Udhëtimi këtë radhë në botën e vjetër ishte akoma më i gjatë, ku viziton Londrën, Parisin, Varshavën, Leningradin, Moskën, Kievin, Bukureshtin, Turqinë, Jerusalemin, Bejrutin, Demaskon dhe Athinën. Lista nuk mbaron këtu për djalin e ambasadorit, i cili para se të kthehej në Atdhe, dëshiron të ndaloj në Prag, kryeqyteti i vendit objekt në kompromisin e arritur gjatë konferencës së Monakos në shtator të 1938, mbi të cilën pikërisht po përqendronte argumentin e temës së diplomës.
Eksperienca e drejtpërdrejtë nuk qe vetëm baza mbi të cilën John ndërtoj argumentin e përdorur për të temën e diplomës: babai, që në pozicionin e ambasadorit kishte marrë pozicion në favor të politikës të ashtuquajtur appeasement të kryeministrit britanik Chamberlain ( në kuptimin për të vënë në plan të dytë ekspansionin dhe revizionizmin e Hitlerit ), garanton tek John një ndihmë themelore falë njohjeve të tij.
Në vazhdimësi të takimeve të përsëritura më përfaqësuesit diplomatik të Britanisë në SHBA dhe materialit furnizuar nga shtypi pranë ambasadës amerikane në Londër, i riu Kennedy mund të dispononte shumë dokumente për të cilëve ndërtoj debatin dhe origjinën e pozicioneve të Laburistëve dhe Konservatorëve gjatë periudhës së krizës çekosllovake.
Në pak muaj arrin kështu të shkruaj një tezë tek e cila analizonte vendimet e Britanisë për t’iu nënshtruar kërkesave të Hitlerit për sa i përket shpërbërjes së Republikës çekosllovake.
Objektivi i studimit konsistonte në individualizimin e mekanizmave të kërkimit të konsensusit që në një demokraci si Britania e Madhe- dhe si Shtete e Bashkuara të Amerikës- mund të kishin vënë dhe të vinin në rrezik siguresën e vendit në ndjekje të një politike me investime skarse në armatim.
Kur John lër Londrën, në vjeshtë të vitit 1939, konflikti në kontinentin e vjetër tashmë ishte realitet, por nuk kishte akoma një dimension botëror. Shqetësimi ishte i madh edhe në Amerikë, të paktën në vlerësimet e tij, i sapodiplomuar në Haward, dukeshin sikur kishte hapësira, sepse presidenti Roosvelt të tentonte një ndërmjetësim mes Gjermanisë dhe Britanisë së Madhe që ti jepej fund luftës.
1940 ka qenë një vit me mundime për John, kaluar mes mos vendosjes se çfarë me bërë me të ardhmen dhe nevojën për të kaluar në një far mënyre problemet fizike. Kishte frekuentuar pa shumë interes një semestër me kurse të ekonomisë në Stanford dhe në pranverë të 1941 kishte vizituar një pjesë të mirë vendeve të Amerikës Latine.
Më në fund ai vendos të shkoj në shërbim ushtarak tek USA Navy, edhe pse kundër vullnetit të babit të tij, i cili nuk dëshironte që djali të merrte drejtim drejt karrierës ushtarak si dhe për faktin që shkalla e rrezikut ishte e larta dhe nuk mjaftonte vetëm zotësia për tu rikthyer shëndoshë e mirë në shtëpi, por të kishe dhe një duzinë të mirë fati me vete gjatë kohës që ishe në luftë. Kërkesa e tij si në ushtri ashtu edhe në marinë nuk pranohet, për shkak të kushteve fizike për shkak të sëmundjes.
Në këto rrethana vendos të qëndroj në Amerikë, ku punësohet për herë të parë në Uashington , pranë Foreign Intelligence Brach të Shërbim Sekret të Marinës. Kishte kryesisht të bënte me punë zyre që e konsideronte të bezdisshme dhe burokratike.
Gjithashtu, kjo periudhë për sa u përket aspekteve të tjera vlerësohet pozitive. John nuk mungon faktikisht të marr pjesë aktivisht në jetën mondane të kryeqytetit dhe qe pikërisht në këto muaj që njeh një ndër të “dashurat”, gazetaren daneze Inga Arvad ( Inga Binga, siç e thërriste me dashuri ).
Lajmi i vdekjes së vëllait të tij të madh gjatë një beteje lufte me avionin e tij në qiellin e Flandrës me 22 gusht 1944, ishte një goditje e rëndë për gjithë familjen, në veçanti për babanë Joe, që ishte i fiksuar në mënyrë të veçantë tek djali i madh. Kjo ngjarje qe goditje e keqe edhe për John, që nuk e kalon dot lehtë si dhe i krijon bindjen për të hequr dorë njëherë e mirë nga dëshira për të shkuar në luftë.


Presidenti Kennedy për brezat e kaluar ka qenë një mit. Kjo konfirmohet: kur e vrasin në Dallas me 22 nëntor 1963, kur kishte vetëm 46 vjeç. Në botë shumë persona qanë për Kenedin, sepse me idealet e tij kishte ndihmuar dhe dhënë kontribut shumë të rëndësishëm për të ndryshuar jetën e njerëzve, historinë dhe botën në gjerësi.
Kishte vetëm 43 vjeç kur merr detyrën e Presidentit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Kjo ngjarje i atribuon atij me krenari dhe meritë numrin një, sepse ishte dhe vazhdon të jetë presidenti më i ri në historinë e Shteteve të Bashkuara të Amerikës, ishte i pari i lindur në shekullin e XX-të dhe i pari kaq afër me ne Evropianët.
Vdekja e parakohshme dhe tragjike e tij dha sensacionin, sikur do të tregonte më vonë një mik dhe bashkëpunëtor i tij, historiani Artur M. Schlesinger, “ të kemi humbur diçka jetësore, vizionin e Amerikës si republikë humane, racionale, demokratike, që bashkëpunon me vendet e tjera dhe institucionet ndërkombëtare për të promovuar demokracinë, të drejtat e njeriut dhe paqen”.
Sipas Artur M. Schlesinger, Kennedy shfaqej “shumë i ftohtë dhe ambicioz, një njeri shumë i ri me dëshirën për të ardhur shpejt”.
Misteri i vdekjes së tij, mbi të cilën akoma sot hetohet, edhe përse janë botuar qindra libra e disa dhjetëra raporte të komisioneve të ndryshme hetuese, dihet pak, krijojnë një çarje mes një brezi entuziast dhe Amerikës.
Kennedy vdes në vitin, kur po realizoheshin ëndrrat e krijuara nga vet ai. Gjuajtjet e shtënave nga Osald kishin vrarë ëndrrat, duke parë se revolucioni për të drejtat civile, në të cilin kishim besuar, kishte arritur kulmin.
Kennedy, bashkë me vëllanë e tij, në verë të 1963 ishte vendosur në krye për drejtësinë racore. Ishte presidenti i parë që deklaroj mbi të drejtat racore: “një princip moral...antik sa shkrimet e shenjta... dhe qartë sa kushtetuta amerikane”. Një frazë që kishte ditur të takonte kordat e popullit, të botës dhe të djemve të Evropës.
Kennedy ishte një mit kur ishte gjallë dhe bëhet akoma më shumë i vdekur. Ishte një hero, për të cilin kishim nevojë, i aftë për të prekur cirkuitet e inkoshencës, siç ka shkruar Norman Mailer. Në Amerikan Tabloid James Ellroy ka shpjeguar një të vërtet tjetër për brezat e ardhshëm: “ Nxirret jashtë në momentin optimal për të siguruar shenjtërimin”.
Me 23 nëntor 1963, gazeta e famshme “New York Timës” shkruante: “Humbja personale është e thellë dhe shtypëse, humbja për kombin dhe për botën është historike dhe i papërmbajtshëm . John F. Kennedy është një njeri intelektual dhe njeri aksioni; përfaqësonte gjallërinë dhe energjinë, inteligjencën dhe entuziazmin, kurajën dhe shpresën e Shteteve të Bashkuara të Amerikës në këtë gjysmë të shekullit të XX-të”.
Kennedy me mënyrën e tij, është akoma i nderuar thellë si një çudibërës, sepse kishte shëruar botën nga pesimizmi. Një idealist pa iluzione. Praktikoj, por që dinte t’iu sugjeronte njerëzve, gjënë e drejtë për të përmisuar Amerikën dhe botën. Edhe sot duhet një Kennedy, i aftë të di dhe të bëj dhe të bind. Por nuk ka.

Për ju të “padukshmit”...

Dr. Alban Daci

Nuk e di nëse keni kaluar ndonjëherë rastësisht tek ushtari i panjohur apo tek dogana në Tiranë dhe të shikoni persona me fytyra të lodhura, të zymta dhe të dëshpëruara, me rroba të grisura dhe tepër të vjetra që presim me dëshpërim të gjejnë ndonjë mundësi për të punuar, për të marrë ca të holla sa të ushqej veten dhe fëmijët që e presin në shtëpi?
Nuk e di nëse ju ka ndodhur të udhëtoni rastësisht në disa zona rurale, ku skamja mbretëron në qetësinë e heshtjes dhe izolimit nga bota e mirëqenies dhe jetës normale?
Nuk e di nëse ju ka rastisur të ndodheni jashtë vendit dhe rastësisht të dëgjoni bisedën e dy rinjve shqiptarë që bisedojnë së bashku të irrituar për situatën që ndodhen, sepse punëdhënësi nuk i ka paguar, sepse nuk kanë para për t’iu dërguar familjarëve të tyre në Shqipëri, se nuk kanë dokumente të shkojnë në Shqipëri për të përjetuar festat bashkë me të afërmit e tyre si e gjithë bota?
Nuk e di nëse keni vizituar ndonjë familje të varfër, por të ndershme që nuk ka mundësi të ushqej fëmijët edhe me bukë të thatë?
Nuk e di nëse e dini se ka akoma shumë shqiptarë që kanë dëshira si: fëmija i vogël i kërkon Babagjyshit të Vitit të Ri ti sjell babin në shtëpi për të rregulluar dhe zbukuruar së bashku pemën e Vitit të Ri, sepse ka vite që ndodhet në emigrim, nëna që kalon kohën duke parë nga dritarja me shpresën se mos i vjen djali për tu çmallur dhe përjetuar së bashku festat, që nusja pret bashkëshortin e tij me shumë dashuri dhe mall që të kthehet nga mërgimi, ku ishte i detyruar të largohej në ditën e tretë pas martesës për shkak të kushteve të vështira ekonomike që ndodhej?
Nuk e di nëse ju ka rastisur duke ecur në rrugë të shikoni një person të shtrirë në trotuar dhe që ka zgjatuar dorën për të kërkuar mëshirë dhe ju të largoheni me indiferentizëm pa kërkuar të dini të vërtetën e atij personi, të kaluarën e tij?
Nuk e di nëse keni takuar ndonjë të ri që ka mbaruar me rezultate shumë të mira universitetin, por që Vitin e Ri është i detyruar ta pres me statusin e të papunësuar, për faktin se nuk bën pjesë në asnjë lloj forme politike?
Të gjithë këto janë persona që për “ne” janë të “padukshëm”, sepse jeta jonë është shumë larg rutinës së jetës që bëjnë ata, sepse “ne” në shoqërinë e sotme po e humbasim ndjenjën e përgjithësisë kolektive, por gjithmonë e më shumë jemi të interesuar vetëm për spektrin tonë individual.
Prandaj, unë do të uroja që Vitit i Ri të sjell ndryshime edhe për këto realitete që i kemi të pranishme dua apo s’duam duam “ne” ti pranojmë.
Babagjyshit të Vitit të Ri do ti kërkoja që emigrantët shqiptarë të mos presin më me radhë të gjata nëpër pika kufitare në shi, borë dhe në të ftohtë për tu kthyer pranë familjeve të tyre, të mos ketë familje të varfra që jo vetëm nuk mund të festojnë si gjithë të tjerët, por të mos diskutojnë bukën siç ndodh fatkeqësisht akoma në shoqërinë tonë, do ti kërkoja që atyre dy të rinjve shqiptarë ti paguaj punëdhënësi i tyre, që të sigurojnë dokumentet për të shkuar pranë të afërmve të tyre sa herë që e ndjejnë të nevojshme, që djalit të ri të sapo diplomuar me rezultate të mira të gjej një punë të mirë dhe të merituar, djalit të vogël ti sjell babin e dashur jo vetëm për të rregulluar pemën e Vitit të Ri, por edhe me hapur së bashku dhuratat që simbolizojnë gëzimin dhe traditën se çdo gjë në këtë jetë do e ndajmë dhe përjetojmë se bashku.
Do i kërkoja Babagjyshit të Viti të Ri të ndalojë tek Ushtari i Panjohur, dogana dhe në shumë vende të tjera si ato, ku për fat të keq Shqipëria ka shumë për t’iu dhuruar shpresën dhe dëshirën për jetuar si mundësinë për të pasur një vend fiks pune dhe të mos vazhdojnë të frekuentojnë në dëshpërim dhe zhgënjim vende të tilla që nuk japin asnjë kënaqësi aktuale për jetuar dhe asnjë shpresë për të ardhmen se edhe jeta e tyre mund të ketë momente të këndshme dhe të gëzueshme si të tjerët.
Do i kërkoja Babagjyshit të Vitit të Ri që këto persona të padukshëm ti bëj më të dukshëm dhe më aktiv në shoqërinë tonë, t’iu rikthej edhe atyre buzëqeshjen e munguar, gëzimin e harruar, të ushqyerën e bollshme që kurrë nuk e kanë pasur, ndarjen e emocioneve me familjarët e tyre duke përjetuar pak çaste të lumtura në detin vuajtjeve që kanë deri tani.
Shpresoj të paktën që Babagjyshi i Vitit të Ri do i dëgjoj fjalët e mia dhe dëshirat e këtyre personave që janë të “padukshëm” në sytë tonë, sepse askush tjetër nuk është i interesuar për hallet, problemet, për kërkesat, dëshirat apo edhe për ëndrrat e tyre.

Nga Studimi mbi Sovranitetin

Përkthyer nga Dr. Alban Daci

Joseph de Maistre

Joseph de Maistre lindur në Chambery në 1753, është një ndër protagonistët e parë dhe më të rëndësishëm të rizgjimit të mendimit katolik në fillim të viteve 800. I përshtatur me një përgatitje si juridike dhe filozofike, njohës i letërsisë dhe mendimit neo-platonik, por edhe të problematikave më qendrore të filozofisë moderne si antropologjisë dhe ndjenjës, J. De Maistre zhvillon si teme dominuese kritikën në mentalitetin e iluminizmit dhe efektet e saj në sferën politike dhe sociale.
Sovraniteti i popullit
Populli është sovran, thuhet; i kujt? I Vetës.
Populli është pra nënshtetas. Ka me siguri ndonjë ekuivok nëse jo një gabim, sepse populli që komandon nuk është populli që bindet. Mjafton pra të parashtrojmë se : «populli është sovran», për të pasur sensacionin që ajo ka nevojë për një koment.
Ky koment nuk do të bëhet të paktën në sistemin francez. Populli, do te thuhet, ushtron sovranitetin e tij përmes Përfaqësuesve të tij. Kështu fillohet të kuptohet.
Populli është një sovran që nuk mund të ushtroj sovranitetin e ti. Vetëm ndonjë individ mashkull i këtij populli ka të drejtën e komandimit në turn për një periudhë të caktuar:
Për shembull, nëse supozohen 25 milion njerëz në Francë e 700 si deputet të zgjedhur në çdo dy vjet, kuptohet që nëse këto 25 milion njerëz do të ishin të pavdekshëm, dhe nëse deputetët do të ishin të emëruar në turne, atëherë çdo francez do të gjendej mbret periodikisht pothuajse për çdo 3500 vjet.
Por, nga momenti që, në këtë hapësirë kohe, nuk ndalohet së vdekur herë pas here dhe që nga ana tjetër zgjedhësit janë pronar për të zgjedhur si duan, imagjinata është e frikshme nga numri i mrekullueshëm i mbretërve të dënuar me vdekur pa mbretëruar.
Por, përderisa duhet formuluar seriozisht ky problem, vëzhgojmë para së gjithash gjithçka që, mbi këtë pikë si shumë të tjera, mund të mendohet që nuk është i mirëkuptuar.
Është diskutuar me nxehtësi për të ditur nëse sovraniteti vjen nga Zoti apo nga njerëzit; po nuk di nëse është vëzhguar që të dy parashtrimet janë të vërteta. Është shumë e vërtetë, në një kuptim inferior që sovraniteti është themeluar mbi konsensusin njerëzor, sepse, nëse një popull kushdo qoftë, papritur do të pajtohej për tu mos bindur, sovraniteti do të zhdukej, dhe është e pamundur të imagjinosh vendosjen e një sovraniteti pa imagjinuar një popull që pranon të bindet.
Pra, nëse kundërshtarët e origjinës hyjnore të sovranitetit duan të thonë vetëm këtë, ato kanë të drejtë, e do të ishte e panevojshme të diskutohej.
Duke mos pasur Zoti instrument mbinatyror për të vendosur perandoritë, është e sigurt që gjithçka do të bëhej përmes njerëzve.
Por të thuash se sovraniteti nuk vjen nga Zoti, sepse ai ju duhet njerëzve për ta vendosur, është sikur të themi që ai nuk është krijuesi i njeriut, sepse ne të gjithë kemi një nënë dhe një baba.
Të gjithë deistët e universit do të theksonin padyshim mbi faktin që ai që thyen ligjet i kundërvihet vullnetit hyjnor dhe kthehet fajtor përpara Zotit, sepse është Zoti që ka krijuar njeriun social; dhe meqë ai ka dashur shoqërinë, ai ka dashur edhe sovranitetin dhe ligjet pa të cilat nuk ka aspak shoqëri.
Pra, ligjet vijnë nga Zoti në kuptim se ai don që të jenë ligjet dhe që t’iu binden, dhe prapëseprapë këto ligjin vijnë edhe nga njerëzit, sepse ato janë bërë nga njerëzit.
Kështu sovraniteti vjen nga Zoti, sepse ai është autor i gjithçkaje dhe në veçanti i shoqërisë që nuk mund të ekzistoj.
Megjithatë, në një far kuptimi, vetë ky sovranitet vjen nga njerëzit, përderisa në një mënyrë apo tjetër qeveria është vendosur dhe shpallur nga konsensusi njerëzor.
Pra, partizanët e autoritetit hyjnor nuk mund të mohojnë që vullneti njerëzor luan një rol jo indiferent në vendosjen e qeverive, dhe partizanët e sistemit të kundërt nuk mund të mohojnë që Zoti është për ekselencë në mënyrë të ngritur, autor i qeverive të njëjta.
Duket se këto dy parashtrime: sovraniteti vjen nga Zoti dhe sovraniteti vjen nga njerëzit, nuk kundërshtohen absolutisht, jo më as këto dy të tjerat: ligjet vijnë nga Zoti, dhe ligjet vijnë nga njerëzit. « Unë nuk vij aspak t’iu them se sovraniteti vjen nga Zoti ose nga njerëzit: le të ekzaminojmë solemnisht bashkërisht atë që është hyjnore dhe atë që është njerëzore në sovranitet».

GJRSH Ju uron Gëzuar Festat e fundvitit!

www.studenti.forum-2007.com
Genova, Italia

Gjenerata Re Shqiptare
Ju uron të gjithë shqiptarëve kudo që ndodhen
Gëzuar Festat e fundvitit!

Viti që po lëmë mbrapa, me të mirat dhe të këqijat e tij, le të themi që ka qenë në linja të përgjithshme pozitiv për sa i përket kauzës shqiptare në Rajonin e Ballkanit dhe më gjerë.
Kjo ka ndodhur fal mbështetjes ndërkombëtare që ka gjetur kauza e jonë e drejtë në nivelet më të larta ndërkombëtare si dhe për faktin se interesat tona kombëtare vitale kanë qenë të përputhura mjaft mirë me interesat e të mëdhenjve që na kanë ndihmuar për të përfituar deri diku të drejtat tona të mohuara ndër shekuj.
Rol mjaft të rëndësishëm në arritjen e këtij suksesi të madh, ka pasur vetë populli jonë shqiptarë me komponentët e tij duke qenë mjaft koherent në kohë dhe vigjilent në hapësirë.
Viti i Ri për Botën në përgjithësi dhe për shqiptarët në veçanti do të jetë viti i sfidave të mëdha, i shpresave të merituara, i ëndrrave të realizuara dhe të paralizuara.
Le të shpresojmë se këtë radhë Babagjyshi i Vitit të Ri do të trokas në portat e shtëpive të politikanëve tanë për t’iu dhuruar më shumë demokraci, më shumë tolerancë politike si dhe më shumë dëshirë për të punuar së bashku për të realizuar Shtetin e së drejtës dhe të mirëqenies për të gjithë qytetarët.
Le të shpresojmë së Babagjyshi do të kalojnë edhe në familjet e varfra aty ku skamja dhe dëshpërimi mbretërojnë në shpirtrat e këtyre banorëve të harruar nga realiteti për t’iu dhuruar ndonjë shkëndijë shprese dhe lumturie.
Gjithashtu shpresojmë se do të shkoj edhe në shtëpitë e familjeve që të dashurit e tyre i kanë larg në mërgim për t’iu sjellë përqafimet virtuale e të dashurve të tyre që janë larg të emigruar në ndonjë cep të botës që për arsye pune, dokumentesh, studimesh apo ekonomike nuk mund të përjetojnë emocionet festive të lumtur në shtëpitë e tyre.

Revolucioni i Tulipanëve

Dr. Alban Daci

Botuar me 23 shkurt 2009

Gazeta NDRYSHE

Një tjetër republikë ish sovjetike ka vendosur të përfitoj nga era e ndryshimeve që po kalon Azia Qendrore. Pas Taxhikistanit, me 199.900 kilometri katror sipërfaqe, Kirgistani është një ndër vendet më të vogla të ish perandorisë ruse. Një tokë e fshehur mes luginës së Ferganës, Lumit Os dhe shkretëtirës Kineze Takliman e pasur më naftë, gaz natyror, karbon, prodhues i energjisë elektrike etj.
Pas ngjarjeve të 11 shtatorit, kur me shpresën për të zgjeruar bazat e konsensusit të regjimit, presidenti Akayev, hidhet në krahët e Uashingtonit, duke i lejuar hapjen brenda aeroportit civil në Bishkek të një baze ushtarake amerikane.
Amerikanët do të ndiqen më pas nga rusët, kështu duke e vërë Kirgistanin në një situatë gjeopolitike të vetme në botë: dy bazë ushtarake të huaja, ruse dhe amerikane, që rrethojnë kryeqytetin duke u përballur me njëra tjetrën prej një distance që nuk është më shumë se 30 kilometra.
Pas revolucionit të “trëndafilave” në Gjeorgji dhe ai “portokall” në Ukrainë, duket se ka ardhur momenti i Kirgistanit, ku ka shpërthyer revolucioni i “tulipanëve”
Kriza politike kishte nisur me rastin e zgjedhjeve presidenciale të 2000-shit, kur krahu i djathtë i presidentit Akayev, Felix Kulov, shpalli qëllimin e kandidimit. Akayev prish imazhin e “demokracisë” dhe gjen pretekst juridik për ta arrestuar. Nga ai moment, regjimi duhet të braktis mitin e “oazit të demokracisë[1]” në Azinë Qendrore që ishte propaganduar për tu legjitimuar në skenën ndërkombëtare.
Pika e vërtetë e thyerjes, vjen tre vjet më parë me rastin e fakteve të Aksy. Motivi shpërthyes ishte i lidhur atëherë me politikën e jashtme që ndiqte regjimi: një marrëveshje për ti dhënë Pekinit disa territore strategjike për gjatë kufirit kinez, e cila ishte mbajtur sekret, dhe një herë që bëhet publike nga një deputet i opozitës – menjëherë arrestuar, Azimbek Beknazarov- shkakton protesta nëpër sheshe në jug të vendit.
Forcat e rendit ju përgjigjet protestave popullore me zjarr mbi turmat duke shkaktuar pesë të vdekur, diçka që nuk ishte pa më parë në Azinë Qendrore. Pas kësaj ngjarje jep dorëheqjen kryeministri i atëhershëm, Kurmanbek Bakiev, sot një ndër figurat më të rëndësishme në ambientin e politikës së Kirgistanit pas periudhës Akayev.
Rikthehemi përsëri tek zgjedhjet ( me datë 27 shkurt dhe 13 mars zgjedhjet parlamentare), të cilat këtë herë kishin një peshë më të madhe, sepse presidenti Akayev duhet të linte testamentit e pushtetit (kishte bërë dy mandatet) de fakto ishte në pushte për tre mandate rresht.
Akayev, i vetëdijshëm që nuk mund të rikandidonte për një mandat të ri sipas ligjit të Kushtetutës, kërkonte kontrollin e vendit përmes një kandidature të një shumë besuari që siguronte mbajtjen e linjës së politikës së tij.
Problemet e politikës së brendshme shfaqen që para turnit të parë të zgjedhjeve, kur shfaqet format e para demonstruese kundër përjashtimit të Roza Otunbaeva- leader e partisë Arta Jurt (atdheu)- dhe të diplomatëve të tjerë që nuk mund të kandidonin për zgjedhjet e legjislativit: në fakt, një ligj i aprovuar në 2004 nga Komisioni Elektoral Qendror ndalonte kandidimin e personave që nuk kishin jetuar pesë vitet[2] e fundit në Kirgistan.
Turni i parë i zgjedhjeve ( 27 shkurt 2005 ) paraqet në të gjitha nivelet degradimin që ishte arritur nga sistemi politik dhe nga vetë vendi në përgjithësi.
Në shumë qendra votimi, një pjesë e mirë e votave blihen[3] sikur të ishin të mira që shkëmbehen në një treg të lirë.
Zgjedhjet legjislative të 27 shkurtit, nuk i garantojnë Akayevit, mazhorancën në 75 zona elektorale, për këtë arsye është i domosdoshëm një turn i dytë i parashikuar me datë 3 mars.
OSBE, edhe përse evidentonte se Kirgistani kishte bërë progres të vogël në ndjekjen e rregullave ndërkombëtar të transparencës, konfirmonte ekzistencën e hapur të pa rregullsive në zhvillimin e zgjedhjeve: mungesë pluralizmi, monopol presidencial të mjeteve të informimit, vota të blera etj.
Mungesa e suksesit për kandidatët filo-qeveritarë, shumë shpejt interpretohet si një shenjë mos dashurie popullore dhe një dobësi për admistratën e Akayevit: faktor që rigjallërojnë ambiciet e forcave të opozitës.
Në ditët parapritëse të balotazhit elektoral, jugu i Kirgistanit ishte në protesta dhe manifestime: në qytetet e Jalal Abad[4] Osh[5], Uzgen dhe ne provincën lindore di Naryn protestuesit pushtojnë ndërtesat e administratave shtetërore, përleshje në sheshe, bllokim rrugësh nga ana e demonstruesve që kërkonin anulimin e zgjedhjeve, përderisa ishin të pa rregullta si dhe dorëheqjen e Akayevit dhe përfaqësuesve të tij nëpër rrethe.
Kryengritësit merrnin kontrollin e komunikimit[6] me rrethet e tjera të vendit duke sanksionuar ndarjen e vendit mes veriut, nën kontrollin e forcave presidenciale dhe zonave në gjendje rebelimi që ndodheshit kryesisht në jug që me kalimin e ditëve po zgjeroheshin drejt veriut.
Akayev, jep atëherë provën e fundit të pa kapacitetit të tij politik në mungesë të leadership duke provokuar protestuesit, sepse nuk pranon të bie në marrëveshje me ta.
Pas nëntë ditësh pushtimesh paqësore, në natën e 19 dhe 20 vendos të dërgoj forcat e rendit për të rimarr kontrollin e pallatit të qeverisë në Dshalabad. Reagimi i policisë provokon natën tjetër një kundërsulm akoma më të dhunshëm nga ana e mijërave fshatarëve të pandalshëm. Fillonte kështu numërimi i parë i viktimave të “revolucionit” në Kirgistan.
Ishte evidente që opozita në kërkim të pushtetit, kërkonte ti zgjeronte protestat deri në një pikë, ku dhe vetë ajo nuk do të ishte në gjendje ti kontrollonte.
Gjithashtu për shkak të përshkallëzimit të dhunës si dhe zgjerimit të protestave që në ditët në vazhdim kontrollin gjithmonë e më shumë zona të reja nga jugu drejt veriut, presidenti Akayev, po humbiste kontrollin e situatës. Përballë kësaj situate, Akayev udhëton drejt Moskës në kërkim të mbështetje politike nga strukturat e KSHP[7] (Komunitetit të Shteteve të Pavarur), por marrë asnjë impenjim konkret nga ana e Kremlinit[8].
Pra, edhe përse dy ditë para fundit, Presidenti ishte akoma i bindur se mund të kontrollonte situatën. Thërret deputetët e zgjedhur për të inauguruar përpara në kohë Asamblenë parlamentare- për të treguar ekzistencën e një legjitimiteti të vetëm në vend, atë qendrorin.
Me datë 23 protesta prezantohej në sheshet e kryeqytetit, ku një ditë më vonë e posedon atë. Në kursin e disa orëve, të revoltuarit merrnin kontrollin e shesheve, dhe pasi kanë kaluar kordonët e forcave të rendi, pushtonin pallatet e pushtetit një pas një derisa detyrojnë Akayevit të arratiset.
Në natën e 24 marsit të 2005 bëhet operuese qeveria e përkohshme me Kurmanbek Bakiev kryetar shteti dhe kryeministër interim. Kulov ministër i brendshëm dhe Roza Otunbaeva ministre e jashtme.
Po përse një “revolucion”?
Ajo pikë ujë që zgjoj ndjenjën e revoltës popullore ishte manipulimi i zgjedhjeve si dhe kushtet e tmerrshme të varfërisë (sidomos në jug) të popullsisë, autoritarizmi i Akayevit, korrupsioni dhe oligopolet e krijuar nga Akayev për të përfituar familjarët e tij dhe personat[9] që përbënin “rrethin e ngushtë” besnik të presidentit.
Në fillim të viteve 90, Akayev paraqitej si një reformist, tolerant kundrejt opozitës në krahasim me represionet e tmerrshme që karakterizonin republikat e tjera në Azinë Qendrore.
Megjithatë, në mesin e viteve 90, Akayev bindet që vendi i tij nuk ishte në mënyrë efikase gati për një modernizim dhe evoluim të tipit perëndimor: politika e tij bëhet autoritar, arrin fuqi të rritura kushtetuese, lufton opozitën dhe medien e pavarur, orienton ekonominë dhe privatizimin ekskluzivisht për të përfituar të afërmit[10] dhe mbështetësit e tij.
Tani, shtysa më e madhe që ka nxjerrë në sheshe popullsinë e Kirgistanit është dhënë nga nevoja për të ri ekuilibruar diferencën ekonomike dhe politike në vend: Në termat e përfaqësimit politik, jugu është jo ekzistues në institucione.
Një rol jo pak të rëndësishëm ka pasur edhe forcat e jashtme. Akayev ishte bërë jo komod për vetë Shtet e Bashkuara të Amerikës. Nëse në të kaluarën këta të fundit kishin marrë nga ai gjithçka që kishin dashur, tani ishin të shqetësua, sepse dobësia e tij mund të shfrytëzohej nga Rusi dhe Kina.
Kjo vërtetohet, sepse në javët e fundit të pushtetit të presidentit Akayev, ku, dukej qartë që nuk kishte shpresa për të rikontrolluar situatën, ambasadori amerikan Stephen Young shtonte deklaratat e tij që direkt favorizonin një tërheqje nga jeta politike për presidentin Akayev. Gjithashtu, në të njëjtën kohë strukturat e lidhur drejtpërdrejtë me Ambasadën amerikane mbështesnin hapur opozitën politike.
Ndërsa rusët fillojnë të marrin shembull nga amerikanët, duke kërkuar të punojnë së bashku me forcat e brendshme politike, në mënyrë që të influencojnë elitën emergjente.
Rusia edhe përse i kishte ofruar mikpritje të arratisurit Akayev. Rithekson vullnetin e saj për të bashkëpunuar me klasën e re drejtuese në Kirgistan, por shpreh edhe shqetësime për rritjen e influencës amerikane në zonë.
Revolucioni i “tulipanëve” në Kirgistan përfaqëson vetëm fillimin e një “loje të madhe”, ku shumë shpejt mund të jetë skenari i gjithë Azia Qendrore. Shkaku kryesor duhet të kërkohet në ashpërsimin e kontradiktave kineze-amerikane.
Kohët e fundit Kina ka adresuar politikën e saj drejt Veriut. E dëshmon pjesëmarrja e saj në shpronësimin e “lugankneftgaz”, sigurimi i konsensusit për hyrjen e Rusisë në WTO, riformimi i i kontingjentit të krahut të punës kineze të emigruar në Lindjen e Largët. Gjithashtu Kina, faktikisht i ka dhënë letër të bardhë Republikës Popullore e Demokratike të Koresë në ngjitjen e saj antiamerikane në sferën nukleare, ka forcuar mbështetjen e saj politike tek Irani, ka aprovuar një ligj[11] që legalizon një pushtim të mundshëm ushtarak të Tajvanit. Të gjitha këta iniciativa kanë qenë të dhimbshme për Uashingtonin që duke siguruar mbështetjen e aleatit të tij, Britanisë së Madhe, ka marrë masa për t’iu përgjigjur në Azinë Qendrore.
Ku ndryshon “revolucioni i tulipanëve” në Kirgistan me atë “trëndafilave” në Gjeorgji dhe me “revolucionin portokalli” në Ukrainë?
Mungesa e një Yushenko, përfaqëson faktikisht ndryshimin kryesor mes “revolucionit të tulipanëve” dhe dy revolucioneve të tjera. Mungesa e një leader i aftë për të përfituar konsensusin e popullsisë.
Në Gjeorgji dhe Ukrainë, manifestimet e protestave kishin një formë të mirë organizuar, të lidhura nga grupet dhe shoqatat studentore, të orkestruar nga një leadership i organizuar me një program politik mjaft të qartë: impaktin mediatik i manifestimeve të tyre paqësore, të ngjyrosur dhe jo të dhunshëm ka qenë i rëndësishëm.
Ndërsa në Bishkek, imazhet e një turme jashtë kontrolli dhe pa një guitë, sigurisht nuk kanë marrë të njëjtin impakt, duke shkaktuar kritika edhe nga OSBE mbi karakterin e dhunshëm të këtij ndryshimi.
Në Kirgistan revolta ka lindur në zonat rurale të jugut dhe pastaj është propaganduar në pjesën tjetër të vendit, ndërsa në dy rastet e tjera kemi të bëjmë vetëm me revolta urbane, të zhvilluar në kapitalet Tibilis dhe Kiev.
Sipas disa komentuesve këto lëvizje që kanë adoptuar një ngjyrë të veçantë (ose lule) si simbol të një marketingu modern politik, duke krijuar grupe edukimi në demokraci, janë pak a shumë me fizionomi të ngjashme, të spiruar nga grupe dhe organizata të ndryshme, të përshtatura me struktura të ngjashme, të bekuar nga Perëndimi dhe mediet dhe institucionet ndërkombëtare.
Të gjithë revolucionet e “ngjyrosur” përfshi edhe atë të “tulipanëve” kanë përdorur intrigat e zgjedhjeve të bëra nga qeveritë në fuqi për të provokuar zemërim si në nivel kombëtar dhe në atë ndërkombëtar. Një rol të rëndësishëm në këtë proces kanë luajtur sondazhet exit poll si dhe nga denoncimet e intrigave që kanë bindur mijëra persona për të protestuar kundër qeverive në fuqi.
Denoncimet për zgjedhje të manipuluara, të marra në përgjithësi nga mediet ndërkombëtare dhe të konfirmuara nga vëzhguesit e dërguar nga Unioni Evropian dhe nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës ( të lidhura në galaktikën e OJQ-ve që kanë financuar dhe mbështetur “revolucionet e ngjyrosura”), ka shtyrë gjithmonë mijëra persona për të dalë në sheshe.
Duke u nisur nga Serbia[12], diskutimet dhe teknikat e përdorura nga lëvizjet kanë qenë bazuar mbi jo dhunën dhe mbi mosbindjen civile, dhe në veçanti në studimet dhe në tekstet e intelektualit amerikan Gene Sharp[13], të disponueshme në sitin e tij të internetit.
Mendimi i Gene Sharp, trashëgon traditën e jo ushtrimit të dhunës, që parashikon disa forma rezistence dhe operacionesh për organizimin e lëvizjeve të masave paqësore përmes të cilave detyron qeverinë në fuqi të braktis pushtetin. Këto teknika që shkojnë nga bojkotimi, nga provokimet në adoptimin e parullave dhe simboleve thjeshtësisht të identifikuar për përfshirjen e popullsisë.
Sociolog dhe mendimtar të tjerë që kanë mbështetur me studimet e tyre revolucionet e ngjyrosura, kanë qenë Peter Ackerman të International Center on Non-violent Conflict, autor i librave “Strategic Nonviolent Conflict: The Dynamics of People Power in the Twentieth Century (1994), dhe “ A Force More Powerful: A Century of Nonviolent Conflict” (2001)[14] dhe mbi të gjitha produktor i dokumentit “Bringing Down a Dictator”, mbi eksperiencën e të rinjve serb të Otpor-it, përkthyer në arabisht, rusisht, spanjisht etj.


[1] Në mesin e viteve 90 Kirgistani përcaktohej si “ Svicera e Azisë Qendrore”, një “ishull demokracie në një det me autoritarizëm”, sepse në krahasim më republikat e tjera kufizuese dallohej për liberalizim relativ, hapje kundrejt reformave të privatizimit, pluralizëm politik, hapje kundrejt shoqërisë civile.
[2] Për të përforcuar bindjen se ishte thjeshtë një manovër jo e ndershme dhe korrekte politike për të përjashtuar personalitet e opozitës, konstatimi që Roza Otunbaeva ishte kandidate në zonën universitare në kryeqytetin Bishkek, kandidaturë e “bezdisshme”, sepse duhet të sfidonte Bermet Akayev, vajzën e Presidentit që ishte edhe themeluese partisë filo-presidenciale Alga Kirgistan ( përpara Kirgistan!).
[3] Një votë kushton 2 euro, në një vend, ku regresioni ekonomik i trashëguar që nga periudha sovjetike ishte i tillë, saqë pjesa më e madhe e popullsisë jeton me një mesatare të ardhurash mujore më me pak se 20 euro dhe presin ditën e zgjedhjeve si një mundësi për të përfituar diçka më shumë. Është për tu theksuar se shitja e votave kundrejt një kostoje të caktuar është i aplikuar edhe në ditët e sotme në të gjitha vendet që kanë pasur një të kaluar relativisht të gjatë komuniste ( autoritarizëm ), por se nga një vend në një tjetër, sipas situatave ekonomike, ndryshon çmimi i votës, ku në disa vende është e barabartë më një thes miell.
[4] Në Jalal Abad leaderat e opozitës mblidhen për të krijuar një lloj qeverie të përkohshme, një sistem paralel autoriteti.
[5] Në Osh, banda të rinjsh, shpesh në gjendje dëshpëruese, zotëronin mbi qytet duke shkatërruar dyqane dhe çfarë gjenin përpara.
[6] Aeroportet e Osh dhe Jalal Abad pushtohen ( për të izoluar jugun e vendit duke evituar ardhjen e përforcimeve nga kryeqyteti) dhe vazhdon pushtimi i ndërtesave shtetërore.
[7] Krijuar nga Rusia për të zëvendësuar ish Bashkimin Sovjetik
[8] A.Dubnov, Kirgizii propisan dialog, «Vremija Novostej», 22/3/2005.
[9] Në të gjitha republikat e Azisë Qendrore si dhe tek të tjerat me të kaluar të gjatë komuniste, që ndodhen në fazë tranzicioni, kushti themelorë për të bërë pjesë e elitës drejtuese nuk ishin aftësitë formale dhe profesionale, por duhet të plotësohen dy kritere: të mos kesh ambicie për karrierë dhe jesh besnik qorr i presidentit.
[10] Djali i presidentit, Aidar Akayev dhe motra e tij Bermet kontrollonin të gjitha aktivitet ekonomike të vendit; privatizimi bëhej ekskluzivisht për të përfituar ata, një shpronësim sistematik i çdo të mire publike që shkonte në rritjen e pasurisë së tyre personale. Kjo shpjegon edhe euforinë e protestuesve që më urrejtje të thellë kanë shkatërruar zinxhirin e dyqaneve dhe aktiviteteve ekonomike që ishin nën kontrollin dhe pronësinë e Aidarit.
[11] Ligji i mos shkëputjes i aprovuar me datë 4 mars 2005 nga Asamblesë në seksion plenar , i cili legjitimon një ndërhyrje ushtarake nga Kina në rast se verifikohet një deklaratë formale për pavarësi nga ana e qeverisë së Tajvanit
[12] Revolucioni i 5 tetorit në Serbi (2000) që konkludohet më rënien e regjimit të Millosheviçit
[13] A history of non-violence, Hio State Alumni (http://www.ohiostatealumni.org/newscenter/sharp.php)
[14] Non-violent Conflict Center (http://www.noviolent-conflict.org/whoWeAre_peter_ackerman.shtml)